NWS prijs

Watertorenprijs 2008

De watertorenprijs wordt eens per twee jaar uitgereikt aan de eigenaar van een watertoren die recent de beste herbestemming realiseerde. De prijs bestaat behalve uit de eer en een plaquette uit een bedrag van €1.000. De watertorenprijs is ingesteld om het kwaliteitsniveau van herbestemmingen van watertorens te bevorderen door goede voorbeelden voor het voetlicht te brengen.

Het bestuur van de NWS kent de Watertorenprijs 2008 toe aan de eigenaren van de watertoren van Dordrecht aan de Noordendijk
De watertorenprijs is toegekend Dorine de Vos, Daan van der Have en Hans Loos naast eigenaren ook de initiatiefnemers van de uitzonderlijke herbestemming van de watertoren en de omliggende terreinen tot 'Villa Augustus'. De waarde van het project stijgt ver uit boven de herbestemming van de toren en de directe omgeving. De inspirerende nieuwe functie en de publieke ontsluiting van het gebied zijn van betekenis voor heel Dordrecht. De stad krijgt er een fantastische attractie bij. Met de herbestemming zijn de potenties van de locatie tot het uiterste benut, met de watertoren als grote blikvanger. Villa Augustus kan bovendien een belangrijke rol vervullen als voorbeeld en aanjager voor de verdere ontwikkeling van dit stadsdeel. Tenslotte moet ook de rol van de gemeente in deze genoemd worden. Ze heeft de kwaliteiten van de bijzondere locatie goed ingeschat en ze speelde een belangrijke ondersteunde rol bij de ontwikkeling van de plannen.
Beoordelingscriteria
Het bestuur van de Nederlandse Watertoren Stichting (NWS) hanteert de volgende vier criteria bij het vaststellen van de kwaliteit van de herbestemming: het respecteren van de bestaande kwaliteiten; de meerwaarde van de herbestemming: is er sprake is van een toegevoegde kwaliteit die berust op de combinatie van oud en nieuw; de functionaliteit van de herbestemming, ofwel is er sprake van een passende huisvesting voor de nieuwe functie in het herbestemde bouwwerk en tenslotte de duurzaamheid van de herbestemming. De herbestemde watertoren van Dordrecht scoort hoog op alle criteria.

Motivatie
De toren van Dordrecht dateert uit 1882, ze staat op de rijksmonumentenlijst. J.A. van der Kloes, de toenmalige directeur gemeentewerken, ontwierp de toren ten behoeve van de Dordtse drinkwatervoorziening. Op het terrein rond de toren bevond zich een zuiveringsinstallatie waar het water gezuiverd werd in grote open zandfilterbassins. In de onderbouw van de toren bevonden zich op de verdiepingen woningen voor de machinisten, op de begane grond was een machinekamer waarin een stoommachine en pompen waren geïnstalleerd. Op de grote vierkante onderbouw was een relatief klein ijzeren vlakbodemreservoir geplaatst met een inhoud van 500 m3. Naast het reservoir op de vier hoeken van de onderbouw bevonden zich vier karakteristieke hoektorentjes die plaats boden aan onder meer een schoorsteen en een standpijp. De toren is verschillende malen aangepast. Zo werd in 1938 boven op de toren een grote standbuis aangebracht. Bij die gelegenheid werden de hoektorentjes deels verwijderd. De standpijp ruimde in 1982 het veld en de toren verloor zijn functie. Ook de omgeving was in de loop der tijd ingrijpend gewijzigd. De open filters waren gedempt net als een deel van het open water aan het Wantij. Op het terrein werd in 1942 een pompgebouw opgericht dat net als de toren de status van rijksmonument geniet. Het gehele terrein, inclusief de aanwezige bebouwing was uiteindelijk verworden tot een desolaat gebied. De oorspronkelijke kwaliteiten van de toren en vooral van de omgeving waren sterk aangetast zo niet verdwenen. Toch bleken die kwaliteiten, vastgelegd in een luchtfoto uit 1930, uiteindelijk de inspiratiebron voor de uitzonderlijke herbestemmingoperatie. Op die foto rijst de watertoren als een kasteel op te midden van de waterrijke omgeving. Dat oorspronkelijke karakter is teruggebracht zij het met andere middelen en ten dienste van een geheel andere functie. De utilitaire functie maakte plaats voor een publieke, waarmee het gebied een vitaal onderdeel is geworden van het Dordtse stedelijke leven. Het water dat ooit rondom de toren het beeld bepaalde is nu veranderd in een schitterende tuin. Deels is het een siertuin, deels worden er gewassen geteeld ten behoeve van het restaurant in het voormalige pompgebouw. De watertoren staat er, net als op de luchtfoto, weer bij als een intrigerend kasteel. Nu is er een luxe hotel in de toren gevestigd. Het hotel is op ontspannen wijze in de toren ondergebracht. Het herbestemde bouwwerk biedt een passende huisvesting aan de nieuwe functie. Daarbij is dankbaar gebruik gemaakt van de moglijkheden die het gebouw biedt. Het interieur ademt de sfeer van het bestaande gebouw. Op de begane grond bevinden zich twee grote zalen die verhuurd kunnen worden en de receptie. De voormalige machinistenwoningen in de onderbouw bieden plaats aan ruime hotelkamers. Ook de ruimte in het reservoir is benut voor kamers. Daarbij is de ijzeren reservoirwand gesloopt. De vlakke bodem is in het zicht gelaten. Een kunstenaar heeft met een speciale techniek afdrukken van het geklonken reservoir gemaakt die in het hotel zijn opgehangen en zo bijdragen aan het levend houden van de herinnering aan de watertorenfunctie. Een bijzondere torenkamer benut de aanwezige lantaarn als uitkijkpost. De architectonische uitwerking had hier en daar nog wat krachtiger gekund. Zo had de vluchttrap vormgegeven kunnen worden als een meer volwaardige route en hadden de kamers in het reservoir grotere ramen verdiend waardoor ze een minder introvert karakter hadden gekregen. Bijzonder geslaagd zijn de in gaas uitgevoerde replicas van de verdwenen hoektorentjes. Tegelijkertijd herinneren ze aan het merkwaardige oorspronkelijke silhouet en geven ze blijk van de nieuwe functie. Vooral als ze 's avonds aangelicht worden en zich als ijle sculpturen aftekenen tegen de donkere hemel.
Niet alleen in bouwtechnisch, functioneel en economisch opzicht werd een solide, duurzame, oplossing gerealiseerd; Villa Augustus is een niet meer weg te denken ontmoetingsplaats in Dordrecht.


De watertorenprijs 2008 is ter beschikking gesteld door Evides Waterbedrijf