NWS prijs

Watertorenprijs 2004 voor toren Soest

De watertorenprijs wordt eens per twee jaar uitgereikt aan de eigenaar van een watertoren die recent de beste herbestemming realiseerde. De prijs bestaat behalve uit de eer en een plaquette uit een bedrag van €1.000 dat door N.V. Delta Nutsbedrijven ter beschikking wordt gesteld.

Het bestuur van de NWS kent de Watertorenprijs 2004 toe aan Walter Juijn en Beatrijs Wouterse, de eigenaren van de watertoren van Soest. De prijs gaat naar Soest vanwege de overtuigende wijze waarop deze toren werd verbouwd tot woning. De samenwerking van de opdrachtgevers met Zecc-Architecten uit Utrecht leverde een fantastische woning op die volledig recht doet aan de kwaliteiten van de bestaande toren.

Op alle criteria scoort de herbestemming hoog. Dat wil nog niet zeggen dat de keus bij voorbaat een uitgemaakte zaak was. Er was sprake van sterke concurrenten die in 'magere jaren' stuk voor stuk moeiteloos de prijs in de wacht hadden gesleept. Gaandeweg is de kwaliteit van de herbestemmingen gestegen. Dat is verheugend want bijzondere bouwwerken, waaronder de meeste watertorens, verdienen niet minder dan een hoogwaardige aanpak. De herbestemmingsoperatie dient daarbij niet alleen gericht te zijn op het respecteren van de kwaliteiten van het gebouw, maar dient vooral ook het bestaande gebouw en de nieuwe functie samen te brengen binnen een nieuw consistent én inspirerend concept waarbij de bestaande kwaliteiten de inspiratiebron vormen voor een unieke ingreep. Dat is bij de toren van Soest gelukt. De herbestemming doet recht aan de bestaande kwaliteiten van de toren, terwijl de nieuwe functie optimaal inspeelt op de ruimtelijke mogelijkheden en beperkingen van de toren.

Beoordelingscriteria
Het bestuur van de Nederlandse Watertoren Stichting (NWS) hanteert de volgende vier criteria bij het vaststellen van de kwaliteit van de herbestemming: het respecteren van de bestaande kwaliteiten; de functionaliteit van de herbestemming, ofwel is er sprake van een passende huisvesting voor de nieuwe functie in het herbestemde bouwwerk; de meerwaarde van de herbestemming: is er sprake is van een toegevoegde kwaliteit die berust op de combinatie van oud en nieuw en tenslotte de duurzaamheid van de herbestemming.

Het respecteren van de bestaande kwaliteiten
De toren van Soest werd in 1931 gebouwd naar een ontwerp van H.F. Mertens. Mertens was een vooraanstaande architect die in Nederland belangrijke bouwwerken ontwierp, zoals het hoofdkantoor van Unilever in Rotterdam. Ook ontwierp hij een vijftal watertorens, waarvan er vier gebouwd werden, het vijfde ontwerp betrof een prijsvraaginzending voor de watertoren van Laren. De torens van Bilthoven (1927), Soest (1931), Stadskanaal (1935) en Oude Pekela (1938) vormen het gebouwde oeuvre. Het zijn allemaal mooi geproportioneerde watertorens. De toren van Soest is het eenvoudigst. De bakstenen toren met een ijzeren hangbodemreservoir wordt gekenmerkt door een heldere hoofdvorm, zorgvuldig geplaatste raamopeningen en een sobere detaillering.

Het ontwerp van de herbestemming laat de karakteristiek van het uiterlijk intact. De nieuwefunctie wordt op passende wijze zichtbaar door de toevoeging van nieuwe raamopeningen. Dat gebeurt aan de voorzijde op bescheiden wijze. Aan de achterzijde is een grote verticale raamstrook geïntroduceerd die licht brengt in de woning. Qua vorm en detaillering zijn de nieuwe ramen zeer fraai geïntegreerd in de bestaande toren. Samen met het transparante lantaarntje op de top van de toren maken ze op subtiele wijze duidelijk dat de watertoren tegenwoordig wordt bewoond. Ook in het interieur wordt gepast gereageerd op het utilitaire karakter van de toren. Dat geldt zowel voor de ruimtelijke opzet als voor de detaillering. De minder geslaagde aanpassingen van een eerdere herbestemming werden hersteld. De reservoirbodem is op fraaie wijze in het interieur opgenomen

Functionaliteit
Om binnen de ruimte die de toren biedt een functionele woning te huisvesten lijkt bij voorbaat een onmogelijke opgave. De toren van Soest heeft een ronde doorsnede met een diameter van een kleine zes meter bij een hoogte van 22 meter. Zowel de kleine maat van de doorsnede als de noodzakelijke verticale ordening zijn in principe onpraktisch. De ontwerpers hebben dit probleem grotendeels opgelost door een uitgekiende ruimtelijke indeling. De functies zijn zodanig over de toren verdeeld dat onnodig traplopen wordt vermeden en de functies zoveel mogelijk profiteren van de plaats in de toren en de hoedanigheid van de ruimte. De ontwerpers zijn er in geslaagd om de ruimtelijke karakteristiek van de toren volledig uit te buiten door elke ruimte een eigen karakter te geven dat mooi is afgestemd op de plaats in de toren, zodat het herbestemde bouwwerk een passende huisvesting biedt aan de nieuwe functie.

Toegevoegde kwaliteit die berust op de combinatie van oud en nieuw
De hoedanigheid van de watertoren heeft de opdrachtgevers en de ontwerpers geïnspireerd tot het ontwikkelen van een zeer bijzondere woning, terwijl tegelijkertijd het karakter van de bestaande toren werd versterkt door de woonfunctie op geraffineerde wijze tot uitdrukking te brengen in het uiterlijk. De herbestemmingsoperatie heeft meer opgeleverd dan een bijzondere woning en een behouden watertoren. Er is een unieke nieuwe situatie gecreëerd. Het bouwwerk wint aan kwaliteit, terwijl de watertoren fungeerde als inspiratiebron voor het bijzondere karakter van de woonfunctie.

Duurzaamheid van de herbestemming
Zowel in bouwtechnisch als functioneel als economisch opzicht werd een solide, duurzame oplossing gerealiseerd.

Besloten in de bestuursvergadering van de Nederlandse Watertoren Stichting van 7 april 2004 te Utrecht.